Bạo lực gia đình không chỉ là đánh đập mà còn có thể là những hành vi gây tổn hại về tinh thần, tình dục và kinh tế. Nhận diện đúng hành vi bạo lực, chủ động phòng ngừa và kịp thời lên tiếng, tìm kiếm sự hỗ trợ là những giải pháp quan trọng để bảo vệ các thành viên trong gia đình và xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh.

Việc phòng, chống bạo lực gia đình được thực hiện trên cơ sở Luật Phòng, chống bạo lực gia đình số 13/2022/QH15, được Quốc hội thông qua ngày 14-11-2022 và có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2023.

Cùng với đó, Nghị định số 76/2023/NĐ-CP ngày 1-11-2023 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, có hiệu lực từ ngày 25-12-2023, quy định chi tiết một số nội dung về phòng ngừa, bảo vệ, hỗ trợ và xử lý hành vi bạo lực gia đình.

Các quy định pháp luật đã khẳng định rõ trách nhiệm của cá nhân, gia đình, cơ quan, tổ chức và cộng đồng trong việc phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý bạo lực gia đình; đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị bạo lực.

Ai có trách nhiệm phòng, chống bạo lực gia đình?

Phòng, chống bạo lực gia đình không phải là trách nhiệm của riêng cơ quan chức năng hay của người bị bạo lực. Đây là trách nhiệm của mỗi cá nhân, mỗi gia đình, cơ quan, tổ chức và toàn xã hội.

Mỗi người cần chủ động thực hiện các quy định của pháp luật; kịp thời ngăn chặn hành vi bạo lực khi có thể và thông báo cho cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền để có biện pháp xử lý, hỗ trợ phù hợp.

Gia đình có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giáo dục, nhắc nhở các thành viên, xây dựng lối sống tôn trọng, bình đẳng và giải quyết mâu thuẫn bằng đối thoại thay vì sử dụng bạo lực.

Bạo lực gia đình là những hành vi nào?

Theo Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022, bạo lực gia đình là hành vi cố ý gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể chất, tinh thần, tình dục hoặc kinh tế đối với thành viên gia đình.

Bạo lực gia đình có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức như hành hạ, ngược đãi, đánh đập, đe dọa hoặc xâm hại sức khỏe, tính mạng; lăng mạ, chì chiết, xúc phạm danh dự, nhân phẩm; cưỡng ép quan hệ tình dục; cưỡng ép kết hôn hoặc ly hôn; chiếm đoạt, hủy hoại tài sản; cưỡng ép thành viên gia đình lao động quá sức; kiểm soát thu nhập nhằm tạo sự phụ thuộc về tài chính...

Như vậy, cần nhận thức rõ rằng bạo lực gia đình không chỉ là những vết thương nhìn thấy được. Những lời nói xúc phạm kéo dài, hành vi đe dọa, cô lập, kiểm soát hoặc gây áp lực thường xuyên cũng có thể để lại những tổn thương nghiêm trọng.

Khi nào cần lên tiếng?

Việc phòng, chống bạo lực gia đình cần được thực hiện ngay từ khi phát hiện hành vi bạo lực hoặc nguy cơ xảy ra bạo lực. Không nên chờ đến khi hậu quả trở nên nghiêm trọng mới tìm kiếm sự hỗ trợ.

Trong trường hợp có hành vi bạo lực đang xảy ra hoặc có nguy cơ đe dọa đến sức khỏe, tính mạng, cần ưu tiên bảo đảm an toàn cho người bị bạo lực và kịp thời thông báo, tìm kiếm sự hỗ trợ từ cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền.

Pháp luật quy định các biện pháp nhằm ngăn chặn hành vi bạo lực, bảo vệ và hỗ trợ người bị bạo lực, tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể và điều kiện áp dụng theo quy định.

Bạo lực gia đình xảy ra ở đâu?

Bạo lực gia đình có thể xảy ra ngay trong chính ngôi nhà, giữa vợ và chồng, cha mẹ và con, ông bà và cháu hoặc giữa các thành viên khác trong gia đình.

Tuy nhiên, không vì xảy ra trong phạm vi gia đình mà hành vi bạo lực được coi là “chuyện riêng” để người khác có thể im lặng, bỏ qua hoặc bao che.

Việc phòng, chống bạo lực gia đình cần có sự phối hợp của gia đình, cộng đồng, chính quyền địa phương, các cơ quan chức năng và các tổ chức có liên quan để kịp thời phát hiện, can thiệp và hỗ trợ người bị bạo lực.

Vì sao phải phòng, chống bạo lực gia đình?

Bạo lực gia đình có thể gây tổn hại trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng, danh dự, nhân phẩm và các quyền, lợi ích hợp pháp của người bị bạo lực.

Không chỉ nạn nhân trực tiếp chịu hậu quả, bạo lực gia đình còn ảnh hưởng đến đời sống tinh thần của các thành viên khác, đặc biệt là trẻ em. Một môi trường sống thường xuyên có xung đột và bạo lực có thể để lại những tác động lâu dài đối với sự phát triển và cách ứng xử của trẻ.

Phòng ngừa bạo lực từ sớm vì vậy có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ mỗi cá nhân, giữ gìn hạnh phúc gia đình và xây dựng cộng đồng an toàn, văn minh.

Làm thế nào để phòng, chống bạo lực gia đình hiệu quả?

Trước hết, mỗi gia đình cần xây dựng mối quan hệ dựa trên sự tôn trọng, bình đẳng, yêu thương và chia sẻ. Khi xảy ra mâu thuẫn, các thành viên cần bình tĩnh đối thoại, lắng nghe và tìm giải pháp phù hợp, không sử dụng bạo lực để giải quyết bất đồng.

Mỗi người cũng cần chủ động nhận diện các dấu hiệu của bạo lực gia đình, không coi nhẹ những hành vi xúc phạm, đe dọa, kiểm soát hoặc cô lập người thân.

Khi phát hiện hành vi bạo lực, cần quan tâm đến sự an toàn của người bị bạo lực, không dung túng, không bao che và không trả thù hoặc đe dọa người phát hiện, báo tin, giúp đỡ nạn nhân.

Người bị bạo lực có quyền được bảo vệ và tiếp cận các biện pháp hỗ trợ theo quy định của pháp luật. Tùy từng trường hợp, người có hành vi vi phạm pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình có thể bị xử lý theo quy định pháp luật tương ứng với tính chất, mức độ hành vi và hậu quả gây ra.

Không im lặng trước bạo lực

Phòng, chống bạo lực gia đình không chỉ bắt đầu từ việc xử lý một vụ việc đã xảy ra mà cần được thực hiện từ chính cách ứng xử hằng ngày trong mỗi gia đình.

Một lời nói tôn trọng có thể ngăn ngừa một cuộc xung đột. Một sự quan tâm đúng lúc có thể giúp một người thoát khỏi nguy cơ bị bạo lực. Một hành động lên tiếng, thông báo và tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp có thể góp phần bảo vệ nạn nhân và ngăn chặn hậu quả nghiêm trọng.

Không có mâu thuẫn nào là lý do chính đáng cho bạo lực. Không im lặng, không bao che, không dung túng cho bạo lực gia đình là cách mỗi người góp phần xây dựng những gia đình an toàn, bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc.