Vì sao người bệnh sốt xuất huyết cần theo dõi công thức máu
Vì sao người bệnh sốt xuất huyết cần theo dõi công thức máu
Hết sốt không đồng nghĩa với bệnh đã khỏi. Trong sốt xuất huyết Dengue, giai đoạn nguy hiểm thường xuất hiện từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, thời điểm người bệnh có thể đã giảm hoặc hết sốt nhưng nguy cơ diễn biến nặng vẫn còn. Vì vậy, theo dõi công thức máu theo chỉ định của bác sĩ là việc làm cần thiết để đánh giá diễn biến bệnh và phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo.
Hết sốt chưa chắc đã hết nguy hiểm
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do vi rút Dengue gây ra, lây truyền qua muỗi vằn. Bệnh thường diễn biến qua ba giai đoạn: giai đoạn sốt, giai đoạn nguy hiểm và giai đoạn hồi phục.
Theo Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị sốt xuất huyết Dengue của Bộ Y tế ban hành kèm Quyết định số 2760/QĐ-BYT ngày 04/7/2023, giai đoạn nguy hiểm thường diễn ra vào ngày thứ 3–7 của bệnh. Đây là thời điểm người bệnh có thể xuất hiện tình trạng thoát huyết tương, cô đặc máu, giảm tiểu cầu, thậm chí sốc nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.
Đáng lưu ý, người bệnh có thể đã giảm hoặc hết sốt nhưng tình trạng bệnh vẫn tiếp tục diễn biến. Do đó, việc theo dõi sức khỏe, tái khám và thực hiện xét nghiệm theo chỉ định có ý nghĩa quan trọng, giúp bác sĩ đánh giá đúng tình trạng người bệnh, kịp thời phát hiện biến chứng và điều chỉnh phương án điều trị.
Những chỉ số nào trong công thức máu cần được quan tâm?
Xét nghiệm công thức máu (tổng phân tích tế bào máu ngoại vi) cung cấp nhiều thông tin về tình trạng người bệnh. Trong sốt xuất huyết, ba chỉ số thường được chú ý gồm:
1. Tiểu cầu – đánh giá tình trạng giảm tiểu cầu
Tiểu cầu tham gia vào quá trình đông máu và cầm máu. Khi mắc sốt xuất huyết, số lượng tiểu cầu thường giảm, đặc biệt trong giai đoạn nguy hiểm.
Việc theo dõi số lượng tiểu cầu giúp bác sĩ đánh giá diễn biến bệnh, nhất là khi chỉ số này giảm nhanh. Tuy nhiên, tiểu cầu thấp không đồng nghĩa người bệnh chắc chắn sẽ xuất huyết nặng. Bác sĩ cần kết hợp kết quả xét nghiệm với các biểu hiện chảy máu, tình trạng tuần hoàn và những chỉ số khác để quyết định hướng xử trí phù hợp.
2. Hematocrit (Hct) – phát hiện tình trạng cô đặc máu
Hct là tỷ lệ thể tích hồng cầu trong tổng thể tích máu. Trong sốt xuất huyết, khi huyết tương thoát ra khỏi lòng mạch, máu có thể bị cô đặc khiến chỉ số Hct tăng.
Đặc biệt, tình trạng Hct tăng kèm số lượng tiểu cầu giảm nhanh là dấu hiệu cảnh báo cần được bác sĩ đánh giá khẩn trương, bởi có thể liên quan đến hiện tượng thoát huyết tương. Việc theo dõi Hct qua nhiều lần xét nghiệm còn giúp bác sĩ đánh giá đáp ứng điều trị và điều chỉnh dịch phù hợp.
3. Bạch cầu – hỗ trợ theo dõi diễn biến bệnh
Số lượng bạch cầu thường giảm trong giai đoạn đầu của bệnh và có xu hướng tăng trở lại khi người bệnh bước vào giai đoạn hồi phục. Sự thay đổi này cung cấp thêm thông tin về diễn biến bệnh, nhưng không thể sử dụng riêng chỉ số bạch cầu để xác định mức độ nặng hay đánh giá khả năng hồi phục.

Vì sao cần xét nghiệm công thức máu nhiều lần?
Một kết quả xét nghiệm chỉ phản ánh tình trạng của người bệnh tại thời điểm lấy mẫu. Trong khi đó, sốt xuất huyết là bệnh có thể thay đổi nhanh chóng qua từng giai đoạn.
Việc so sánh các kết quả xét nghiệm theo thời gian giúp bác sĩ nhận biết xu hướng biến động của tiểu cầu, Hct và bạch cầu. Những thông tin này cần được đánh giá đồng thời với mạch, huyết áp, tình trạng tuần hoàn, lượng nước tiểu và các triệu chứng lâm sàng.
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, người bệnh sốt xuất huyết điều trị ngoại trú cần được tái khám và làm xét nghiệm hằng ngày để theo dõi diễn biến bệnh. Đối với những trường hợp có dấu hiệu cảnh báo, người bệnh cần được nhập viện để theo dõi và xử trí kịp thời. Tần suất chỉ định xét nghiệm do bác sĩ quyết định theo giai đoạn và mức độ bệnh
Người bệnh không nên tự ý bỏ lịch tái khám khi thấy cơ thể đã dễ chịu hơn hoặc tự quyết định thời điểm xét nghiệm dựa trên số lượng tiểu cầu.
Những dấu hiệu cảnh báo không được chủ quan
Trong quá trình theo dõi và điều trị sốt xuất huyết, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế khi xuất hiện một trong những biểu hiện sau:
- Đau bụng nhiều, liên tục hoặc đau tăng vùng gan.
- Nôn nhiều, không ăn uống được.
- Chảy máu mũi, chảy máu chân răng, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
- Vật vã, bứt rứt, lừ đừ hoặc li bì.
- Tay chân lạnh, ẩm; mệt lả.
- Tiểu ít hoặc không tiểu trong vòng 6 giờ.
- Khó thở hoặc có biểu hiện bất thường về ý thức.
Đặc biệt, nếu người bệnh cảm thấy mệt hơn, khó chịu hơn dù đã giảm hoặc hết sốt, cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra ngay, không chờ đến lịch tái khám tiếp theo.
Theo dõi đúng hẹn – chủ động phòng ngừa biến chứng
Công thức máu là một trong những công cụ quan trọng giúp bác sĩ theo dõi diễn biến sốt xuất huyết. Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm chỉ thực sự có giá trị khi được đánh giá kết hợp với tình trạng lâm sàng và các yếu tố liên quan.
Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn điều trị, tái khám đúng lịch, thực hiện xét nghiệm theo chỉ định và thông báo ngay cho nhân viên y tế khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường.
Đừng chủ quan khi đã hết sốt, không tự đánh giá mức độ bệnh chỉ qua số lượng tiểu cầu. Theo dõi đúng cách và phát hiện sớm dấu hiệu cảnh báo chính là yếu tố quan trọng giúp hạn chế những biến chứng nguy hiểm của sốt xuất huyết Dengue.
Tài liệu tham khảo
1. Bộ Y tế. Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị sốt xuất huyết Dengue, ban hành kèm Quyết định số 2760/QĐ-BYT ngày 04/7/2023.
2. CDC. Clinical Care of Dengue, cập nhật ngày 15/4/2026.
3. CDC. Dengue Case Management Pocket Guide.