Dây chằng chéo trước (ACL TEAR)

Dây chằng chéo trước (Anterior Cruciate Ligament - ACL) là một trong bốn dây chằng chính của khớp gối. Nó nằm bên trong khớp gối, nối giữa xương đùi (femur) và xương chày (tibia). ACL giúp giữ cho khớp gối ổn định, ngăn xương chày trượt ra phía trước so với xương đùi.

Nguyên nhân thường gặp - Đổi hướng đột ngột khi chạy. - Nhảy và tiếp đất sai kỹ thuật. - Va chạm trực tiếp vào đầu gối - Bị quá tải khi tập luyện. Triệu chứng đứt ACL - Nghe tiếng “rắc” hoặc cảm giác “bị bật” trong gối khi chấn thương xảy ra - Đau dữ dội ngay sau khi chấn thương. - Sưng nề nhanh chóng trong vài giờ - Mất ổn định gối, cảm giác lỏng lẻo, không vững khi di chuyển Biến chứng nếu không được điều trị - Lỏng khớp gối – mất vững khớp - Rách sụn chêm thứ phát - Thoái hóa khớp gối sớm - Teo cơ đùi, yếu chi dưới Các phương pháp điều trị - Điều trị bảo tồn (nghỉ ngơi, chườm đá, thuốc giảm đau, vật lý trị liệu, nẹp đầu gối) - Phẫu thuật (nội soi tái tạo dây chằng bằng mảnh ghép gân tự than) Khi nào có thể điều trị ACL bằng PHCN? - Đứt không hoàn toàn (chỉ giãn) - Người bệnh ít nhu cầu vận động, đổi hướng - Gối không bị lỏng nhiều, ít cảm giác “sụm gối” - Không phù hợp nếu gối lỏng nhiều, hay sụm khi đi lại, hoặc vận động viên trẻ – vì nguy cơ thoái hóa khớp và tổn thương thứ phát. Mục tiêu của phục hồi chức năng - Giảm đau, giảm sưng - Khôi phục tầm vận động khớp gối - Tăng sức mạnh cơ (đặc biệt cơ đùi trước & sau) để bù trừ cho ACL - Cải thiện thăng bằng – kiểm soát khớp

GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRỊ VÀ CÁC BÀI TẬP PHỤC HỒI CHỨC NĂNG

Giai đoạn 1: Cấp tính (0–2 tuần) - Nghỉ ngơi, chườm lạnh, bang ép, kê cao chân - Mang nẹp gối nếu cần - Tập nhẹ: co cơ tĩnh, gồng cơ đùi, duỗi – gập gối Giai đoạn 2: Phục hồi vận động (2–6 tuần) - Tăng dần biên độ gập – duỗi - Tập cơ đùi trước, cơ đùi sau - Đạp xe tĩnh, tập với dây đàn hồi

Giai đoạn 3: Tăng sức mạnh & thăng bằng (6–12 tuần) - Squat nhẹ, step-up, đứng 1 chân - Bài tập thăng bằng – cảm giác bản thể - Kiểm soát động tác gối khi đổi hướng chậm Giai đoạn 4: Trở lại sinh hoạt/thể thao nhẹ (≥ 3 tháng) - Chạy thẳng, nhảy nhẹ (nếu ổn định) - Tránh xoay gối đột ngột, tránh thể thao đối kháng - Duy trì tập cơ lâu dài.