Hướng dẫn phục hồi chức năng sau phẫu thuật cắt toàn bộ tuyến vú

Hoạt động chuyên môn | 22/09/2026

Hướng dẫn phục hồi chức năng sau phẫu thuật cắt toàn bộ tuyến vú

Người viết: Ban truyền thông - Bệnh viện Đa khoa Hà Đông

Phẫu thuật cắt toàn bộ tuyến vú là một trong những phương pháp điều trị ung thư vú. Sau phẫu thuật, người bệnh có thể gặp đau, căng tức vùng ngực, hạn chế vận động khớp vai, cứng vai hoặc phù bạch huyết, đặc biệt trong trường hợp có can thiệp hạch vùng nách. Vì vậy, phục hồi chức năng là một phần quan trọng trong quá trình hồi phục, giúp người bệnh từng bước khôi phục tầm vận động, duy trì chức năng chi trên và trở lại các hoạt động sinh hoạt hằng ngày.

Vì sao cần tập phục hồi chức năng sớm?

Sau phẫu thuật, người bệnh thường có xu hướng hạn chế sử dụng tay bên phẫu thuật do đau hoặc lo ngại ảnh hưởng đến vết mổ. Tuy nhiên, bất động kéo dài có thể làm khớp vai cứng, giảm tầm vận động và ảnh hưởng đến sinh hoạt.

Các bài tập vận động nhẹ, được thực hiện đúng thời điểm và phù hợp với tình trạng vết mổ, giúp duy trì vận động khớp vai, hỗ trợ tuần hoàn và từng bước đưa cánh tay trở lại hoạt động bình thường. Vận động thể chất phù hợp cũng được ghi nhận có vai trò trong kiểm soát và phòng ngừa các vấn đề liên quan đến phù bạch huyết.

Mục tiêu phục hồi chức năng

Chương trình tập luyện hướng tới:

Duy trì và phục hồi tầm vận động khớp vai, khuỷu tay và cổ tay bên phẫu thuật.
Giảm tình trạng đau, căng cứng và hạn chế vận động.
Hỗ trợ tuần hoàn chi trên, góp phần giảm nguy cơ phù bạch huyết.
Hạn chế cứng khớp, xơ dính và co kéo mô vùng phẫu thuật.
Giúp người bệnh từng bước trở lại các hoạt động sinh hoạt và vận động hằng ngày.

Các bài tập theo từng giai đoạn

Giai đoạn 1: Vận động nhẹ tại giường

Bài tập 1: Nắm – mở bàn tay, vận động cổ tay

Tư thế: Người bệnh nằm hoặc ngồi ở tư thế thoải mái, cánh tay bên phẫu thuật được đặt ở tư thế dễ chịu.

Thực hiện: Từ từ nắm bàn tay rồi mở các ngón tay; sau đó nhẹ nhàng vận động cổ tay trong phạm vi không gây đau.

Tác dụng: Duy trì vận động các khớp nhỏ của chi trên và hỗ trợ tuần hoàn.

Các bài tập nắm – mở bàn tay, vận động cổ tay và gập – duỗi khuỷu tay thường được đưa vào chương trình vận động sớm sau phẫu thuật.

Bài tập 2: Gập – duỗi khuỷu tay

Tư thế: Nằm hoặc ngồi thoải mái, cánh tay bên phẫu thuật được nâng đỡ khi cần.

Thực hiện: Từ từ gập khuỷu tay rồi duỗi ra trong phạm vi dễ chịu. Không thực hiện động tác mạnh hoặc đột ngột.

Tác dụng: Duy trì vận động khớp khuỷu và hỗ trợ tuần hoàn chi trên.

Bài tập 3: Vận động nhẹ khớp vai

Tư thế: Nằm ngửa hoặc ngồi thẳng, thả lỏng hai vai.

Thực hiện: Nhẹ nhàng nâng – hạ vai hoặc đưa khuỷu tay về phía trước và sang bên trong giới hạn được nhân viên y tế hướng dẫn.

Trong giai đoạn sớm, mức độ vận động cần căn cứ vào loại phẫu thuật, tình trạng vết mổ, dẫn lưu và hướng dẫn của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng. Một số hướng dẫn khuyến cáo trong tuần đầu nên giới hạn vận động dưới ngang vai, sau đó tăng dần tầm vận động khi tình trạng cho phép.

Giai đoạn 2: Tăng dần tầm vận động khớp vai

Khi vết mổ ổn định và được nhân viên y tế cho phép, người bệnh có thể chuyển sang các bài tập tăng dần tầm vận động.

Bài tập 4: Thả lỏng và vận động vai

- Tư thế: Người bệnh ngồi thẳng trên giường.

- Thực hiện: Nhân viên y tế đặt tay lên vùng vai để kiểm soát tư thế và hỗ trợ thả lỏng cơ vai bên mổ. Người bệnh tập nhún vai nhẹ nhàng lên – xuống.

- Tác dụng: Giải tỏa căng cứng vùng cơ vai và cổ.

Bài tập 5: Nâng tay có hỗ trợ

Thực hiện: Hai bàn tay có thể đan vào nhau hoặc sử dụng tay lành hỗ trợ tay bên phẫu thuật. Từ từ đưa hai tay lên phía trước và tăng dần độ cao theo khả năng vận động.

Không cố nâng tay vượt quá giới hạn gây đau hoặc căng kéo mạnh vùng phẫu thuật. Cảm giác căng nhẹ khi vận động có thể gặp, nhưng đau tăng hoặc đau kéo dài sau tập là dấu hiệu cần giảm mức độ vận động và trao đổi với nhân viên y tế.

Giai đoạn 3: Khôi phục tầm vận động tối đa

Khi người bệnh đã được đánh giá đủ điều kiện, có thể thực hiện các bài tập đứng nhằm phục hồi dần tầm vận động khớp vai.

Bài tập 6: Leo tường bằng các ngón tay

Tư thế: Đứng đối diện với tường, khoảng cách phù hợp.

Thực hiện: Đặt các đầu ngón tay lên tường, từ từ “leo” từng bước lên cao đến giới hạn có thể chịu được. Giữ trong thời gian ngắn rồi từ từ đưa tay xuống.

Tác dụng: Tăng dần khả năng gập vai và phục hồi tầm vận động.

Bài tập 7: Leo tường sang bên

Tư thế: Đứng nghiêng, bên phẫu thuật hướng về phía tường.

Thực hiện: Đặt bàn tay bên phẫu thuật lên tường, từ từ di chuyển các ngón tay lên cao, tăng dần độ cao theo khả năng.

Tác dụng: Hỗ trợ phục hồi động tác dạng vai và cải thiện tầm vận động chi trên.

Các bài tập nâng tay, dạng vai và leo tường thường được sử dụng trong chương trình phục hồi vận động sau phẫu thuật ung thư vú, với nguyên tắc tăng dần biên độ và không ép vận động vượt quá khả năng chịu đựng.

Những điều người bệnh cần lưu ý

Tập đúng thời điểm: Không tự ý bắt đầu hoặc tăng mức độ bài tập. Thời điểm và biên độ vận động cần được bác sĩ điều trị hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng đánh giá, đặc biệt khi người bệnh có dẫn lưu, tái tạo tuyến vú hoặc phẫu thuật hạch nách.

Tập từ nhẹ đến tăng dần: Vận động thường xuyên với cường độ phù hợp tốt hơn việc tập quá sức trong thời gian ngắn. Không cố gắng vượt qua cơn đau.

Chú ý vết mổ và dẫn lưu: Khi còn dẫn lưu hoặc vết mổ chưa ổn định, người bệnh cần tuân thủ giới hạn vận động do bác sĩ điều trị đưa ra. Không tự ý nâng tay cao hoặc thực hiện các bài tập mạnh.

Theo dõi phù bạch huyết: Sưng, nặng, căng tức hoặc thay đổi rõ rệt ở tay, bàn tay, vùng nách hoặc thành ngực bên phẫu thuật cần được thông báo cho nhân viên y tế để đánh giá. Nguy cơ phù bạch huyết tăng khi có can thiệp hạch và/hoặc xạ trị, nhưng vận động phù hợp không được xem là nguyên nhân làm tăng nguy cơ này.

Dừng tập và báo nhân viên y tế khi: xuất hiện đau tăng hoặc đau bất thường, sưng mới xuất hiện hoặc tăng nhanh, vết mổ đỏ, chảy dịch, có dấu hiệu nhiễm trùng hoặc tình trạng vận động xấu đi.

Phục hồi chức năng là một phần của quá trình điều trị

Phục hồi sau phẫu thuật ung thư vú không dừng lại ở việc lành vết mổ. Duy trì vận động phù hợp, phục hồi tầm vận động khớp vai và từng bước trở lại sinh hoạt bình thường là những mục tiêu quan trọng trong quá trình chăm sóc lâu dài.

Mỗi người bệnh có tình trạng phẫu thuật, điều trị bổ trợ và khả năng hồi phục khác nhau. Vì vậy, chương trình tập luyện cần được cá thể hóa và thực hiện dưới sự hướng dẫn của bác sĩ, điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng, nhằm bảo đảm an toàn và đạt hiệu quả tốt nhất.

Một số hình ảnh minh họa các bài tập từ 1 đến 7./.