Tầm soát ung thư – chìa khóa bảo vệ sức khỏe từ hôm nay

Ung thư là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới bên cạnh nhóm bệnh lý tim mạch, rối loạn chuyển hóa. Các bệnh lý ung thư thường tiến triển âm thầm trước khi có các triệu trứng rõ ràng, vì vậy nhiều trường hợp ung thư chỉ được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, khiến việc điều trị trở nên khó khăn và tốn kém hơn rất nhiều.

Tuy nhiên, ung thư hoàn toàn có thể được phát hiện sớm thông qua các xét nghiệm tầm soát, từ đó nâng cao khả năng điều trị thành công, giảm chi phí.

1. Tầm soát ung thư là gì?

- Tầm soát ung thư là việc thực hiện các xét nghiệm y khoa nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu ung thư hoặc tiền ung thư ngay cả khi cơ thể chưa xuất hiện triệu chứng.

- Việc phát hiện sớm giúp:

+ Tăng khả năng điều trị khỏi bệnh

+ Giảm chi phí điều trị

+ Hạn chế biến chứng và di căn

+ Nâng cao chất lượng cuộc sống

2. Các xét nghiệm miễn dịch tầm soát ung thư

Có nhiều xét nghiệm giúp tầm soát, chẩn đoán sớm bệnh lý ung thư, tuy nhiên xét nghiệm miễn dịch tầm soát ung thư thường được thực hiện phổ biến với ưu điểm:

- Nhanh chóng, ít xâm lấn, dễ thực hiện ( xét nghiệm máu).

- Có thể phát hiện sớm các nguy cơ nhiều bệnh lý ung thư.

- Phù hợp tầm soát định kỳ.

1. Tầm soát Ung thư gan

Xét nghiệm miễn dịch

AFP (Alpha-fetoprotein): Giúp phát hiện và chẩn đoán ung thư gan ngoài ra còn được chỉ định để theo dõi những người có bệnh gan mạn tính.

Ý nghĩa:

+  AFP tăng trongcác bệnh gan mạn tính, ung thư gan,…

+ AFP kết hợp với hCG có giá trị chẩn đoán và xác định giai đoạn ung thư tế bào mầm.

2. Tầm soát Ung thư đường tiêu hóa

Xét nghiệm miễn dịch:

CEA (Carcinoembryonic Antigen)

CA 19-9 (tụy, đường mật, đại tràng)

CA 72-4 (dạ dày)

Ý nghĩa:

- CEA tăng trong một số ung thư:ung thư đại trực tràng, phổi, tụy ,buồng trứng,dạdày kết hợp với một số marker khác để tăng giá trị chẩn đoán và điều trị.

- CA 19-9 liên quan ung thư tụy và đường mật

3. Tầm soát Ung thư buồng trứng

Xét nghiệm miễn dịch:

CA-125 (phổ biến nhất)

HE4 (Human Epididymis Protein 4)

Ý nghĩa:

CA-125 tăng trong ung thư buồng trứng

HE4 giúp tăng độ đặc hiệu, giảm dương tính giả

Sự kết hợp xét nghiệm HE4 và CA125 cho phép chẩn đoán ung thư buồng trứng với độ nhạy cao  và độ đặc hiệu cao hơn.

4. Tầm soát Ung thư vú

Xét nghiệm miễn dịch:

CA 15-3 là xét nghiệm được ưu tiên cho ung thư tuyến vú

Ý nghĩa:

Định hướng chẩn đoán và theo dõi điều trị

Thường kết hợp với chẩn đoán hình ảnh (nhũ ảnh)

5. Tầm soát Ung thư tuyến tiền liệt

Xét nghiệm miễn dịch:

PSA (Prostate Specific Antigen)

fPSA (PSA tự do)

Ý nghĩa:

PSA tăng cao có thể gợi ý ung thư tuyến tiền liệt

Tỷ lệ fPSA/PSA giúp phân biệt lành tính – ác tính

6. Tầm soát Ung thư cổ tử cung

Xét nghiệm miễn dịch:

SCC (Squamous Cell Carcinoma Antigen)  được coi là một dấu ấn ung thư tốt cho các ung thư tế bào vảy của cổ tử cung, ung thư phổi, ung thư vùng đầu cổ, thực quản,…

Một số trường hợp dùng thêm CEA

III. Ai nên tầm soát ung thư?

- Tất cả mọi người đều nên quan tâm đến tầm soát ung thư, đặc biệt là:

- Người trên 35 tuổi

- Người có tiền sử gia đình mắc ung thư

- Người hút thuốc, uống rượu bia thường xuyên.

- Người có lối sống ít vận động, chế độ ăn uống không lành mạnh .

- Người thường xuyên tiếp xúc với môi trường ô nhiễm, hóa chất độc hại.

- Người có các triệu chứng kéo dài: đau bụng, rối loạn tiêu hóa, sụt cân, mệt mỏi không rõ nguyên nhân

IV. Tần suất thực hiện

Thông thường: 1 lần/năm

Nguy cơ cao: 6 tháng/lần (theo chỉ định bác sĩ)

V. Thông điệp quan trọng

- Xét nghiệm máu đơn giản – giá trị cảnh báo sớm

- Đừng đợi có triệu chứng mới kiểm tra

- Chủ động tầm soát là cách bảo vệ sức khỏe thông minh

Khoa Hóa Sinh, Bệnh viện Hà Đông là cơ sở xét nghiệm tin cậy, uy tín, được nhiều người tin tưởng lựa chọn. Với đội ngũ nhân viên giàu kinh nghiệm, năng lực chuyên môn cao, khoa không ngừng nâng cao chất lượng xét nghiệm, thái độ phục vụ. Hệ thống trang thiết bị hiện đại, tự động hóa giúp tối ưu quy trình xét nghiệm. Nhờ đó, kết quả luôn được trả nhanh chóng, chính xác và hiệu quả, góp phần quan trọng trong việc hỗ trợ chẩn đoán và chăm sóc sức khỏe người bệnh một cách tốt nhất.

Tài liệu tham khảo

1. Quyết định 320/QĐ-BYT 23/01/2014 - “Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành Hóa Sinh”

2.Tạ Thành Văn- “ Hóa sinh lâm sàng”-Nhà xuất bản Y học  năm 2022

3.Trần Hữu Tâm - “ Kỹ thuật y học chuyên ngành xét nghiệm” - Nhà xuất bản Y học năm 2017