Vai trò của máy laser trong y khoa

1. Đặt vấn đề

Laser (Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation) là công nghệ tạo chùm ánh sáng đơn sắc, định hướng và có mật độ năng lượng cao. Từ khi được ứng dụng vào y khoa vào đầu thập niên 1960, laser đã trở thành một trong những công nghệ quan trọng, góp phần thay đổi nhiều lĩnh vực như ngoại khoa, da liễu, nhãn khoa, niệu khoa và phục hồi chức năng. Sự phát triển của nhiều loại laser khác nhau (CO₂, Er:YAG, Holmium:YAG, Diode, Nd:YAG…) đã mở rộng đáng kể phạm vi ứng dụng. Báo cáo này nhằm phân tích vai trò y học của laser dựa trên bằng chứng khoa học, ưu nhược điểm và các thách thức trong ứng dụng lâm sàng.

2. Cơ sở lý thuyết và nguyên lý hoạt động

Laser phát ra ánh sáng đơn sắc có tính định hướng và hội tụ cao, tương tác chọn lọc với mô theo nguyên lý quang – nhiệt – cơ học – sinh học.

• Tương tác quang – nhiệt: làm bốc hơi mô, cắt mô, đốt cầm máu.
• Tương tác quang – cơ học: tạo sóng xung phá vỡ sỏi (như Holmium:YAG).
• Tương tác quang – sinh học (photobiomodulation): laser công suất thấp (LLLT) kích thích ty thể, tăng tổng hợp ATP, giảm viêm và thúc đẩy tái tạo mô.

Khả năng chọn lọc mô đích phụ thuộc vào bước sóng, thời lượng xung, công suất và đặc tính hấp thu của mô.

3. Các loại Laser sử dụng phổ biến trong y học

4. Ứng dụng lâm sàng của laser

4.1. Niệu khoa

Laser Holmium:YAG (Ho:YAG) hiện là tiêu chuẩn vàng trong tán sỏi nội soi:

• • Thời gian phẫu thuật ngắn hơn.
  • Thời gian nằm viện giảm.
  • Tỷ lệ sạch sỏi cao và ít biến chứng hơn so với phương pháp cơ học

Laser Ho:YAG còn được dùng trong điều trị u bàng quang, hẹp niệu đạo và cắt đốt mô mềm.

Ý nghĩa: Laser giúp điều trị sỏi tiết niệu hiệu quả cao, ít sang chấn, phù hợp cho cả sỏi cứng và phức tạp.

4.2. Da liễu – Thẩm mỹ

Laser CO₂ fractional và Er:YAG là hai loại phổ biến nhất.

Ứng dụng chính: trẻ hóa da, điều trị sẹo, nám – tàn nhang, tổn thương sắc tố, giãn mạch, triệt lông.

4.3. Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng (LLLT)

Laser công suất thấp đã được chứng minh lâm sàng trong giảm đau và giảm viêm.

Ý nghĩa: Laser công suất thấp là phương pháp không xâm lấn, an toàn, hỗ trợ giảm đau và tái tạo mô.

4.4. Ngoại khoa – Tai Mũi Họng – Phụ khoa

• Cắt u lành, polyp, u nhú;
• Cầm máu mạch nhỏ;
• Điều trị tổn thương tiền ung thư cổ tử cung;
• Phẫu thuật mô mềm ENT (dây thanh, polyp mũi).

Laser CO₂ có ưu điểm chính xác cao, ít chảy máu, ít tổn thương nhiệt lan rộng, rút ngắn thời gian hồi phục.

5. Hiệu quả, ưu điểm, hạn chế

5.1. Ưu điểm

• Ít xâm lấn, ít chảy máu do khả năng cầm máu tốt.
• Hiệu quả cao, đã được chứng minh trong nhiều lĩnh vực (tán sỏi, da liễu, giảm đau, phẫu thuật mô mềm).
• Chính xác, tác động chọn lọc mô đích, giảm tổn thương mô lành.
• Phục hồi nhanh, giảm thời gian nằm viện.
• Đa dụng, dùng được trong nhiều chuyên khoa.

5.2. Hạn chế

• Chi phí đầu tư cao, yêu cầu máy móc hiện đại.
• Đòi hỏi đào tạo chuyên sâu, sai kỹ thuật có thể gây bỏng, hoại tử hoặc tăng sắc tố.
• Biến chứng: tăng sắc tố sau viêm (PIH) trong điều trị da, bỏng khi dùng sai năng lượng.
• Liều laser chưa chuẩn hóa, đặc biệt với LLLT do sự đa dạng về bước sóng và chế độ chiếu.

Máy Laser 100W tại phòng mổ Bệnh viện Đa khoa Hà Đông

Tại Bệnh viện Đa khoa Hà Đông được trang bị 01 máy Laser 100W của Đức từ năm 2023 và 01 hệ thống DSA. Laser đã được sử dụng thành kỹ thuật thường quy trong phẫu thuật tiết niệu như: Tán sỏi thận qua da đường hầm nhỏ ( Mini PCNL), Tán sỏi thận ống mềm, tán sỏi niệu quản (RIRS), cắt tuyến tiền liệt bằng Laser (HoLEP), cắt U bàng quang bằng Laser, cắt xơ hẹp niệu quản, niệu đạo bằng Laser

Laser cũng được sử dụng trong chuyên khoa Tai mũi họng Cắt Amydal bằng Laser

Và gần đây Bệnh viện đa khoa đã triển khai kỹ thuật Tán sỏi đường mật qua da bằng Laser đã có được những kết quả bước đầu rất tốt. Thay vì một cuộc mổ mở có thể không lấy được hết sỏi trong đường mật, bệnh nhân đau đớn, nằm viện lâu, hồi phục chậm. với một đường vào 3-5mm sỏi đường mật trong gan sẽ được lấy sạch và hạn chết được tai biến, rút ngắn thời gian hồi phục và thời gian nằm viện.

Hình ảnh so sánh giữa mổ mở lấy sỏi mật và tán sỏi đường mật qua da bằng Laser

Hình ảnh lấy sỏi thận qua da đường hầm nhỏ bằng Laser

Laser đã trở thành công cụ không thể thiếu trong y học hiện đại. Từ điều trị nội khoa, ngoại khoa, thẩm mỹ đến vật lý trị liệu, công nghệ laser giúp nâng cao hiệu quả điều trị, giảm xâm lấn và cải thiện chất lượng cuộc sống bệnh nhân.

Khoa ngoại Thận tiết niệu. Tầng 9 nhà P- Bệnh viện Đa khoa Hà Đông

Số 2 – Bế Văn Đàn – Hà Đông – Hà Nội.