Sốt xuất huyết Dengue: Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm và cách phòng bệnh hiệu quả

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, thường gia tăng mạnh vào mùa mưa tại Việt Nam. Những năm gần đây, bệnh có xu hướng diễn biến phức tạp với số ca mắc tăng ở nhiều địa phương, không chỉ ở trẻ em mà cả người lớn.

Điều đáng lo ngại là nhiều người bệnh chủ quan khi mới sốt hoặc khi vừa hết sốt, dẫn đến nhập viện muộn trong giai đoạn nguy hiểm. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo và theo dõi đúng cách có vai trò rất quan trọng giúp hạn chế biến chứng nặng và tử vong.

SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE LÀ GÌ?

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra. Virus này thuộc họ Flavivirus và có 4 típ huyết thanh gồm DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4.

Bệnh lây truyền chủ yếu qua muỗi Aedes aegypti (muỗi vằn). Đây là loại muỗi thường sống gần người, hoạt động mạnh vào ban ngày, đặc biệt vào sáng sớm và chiều tối.

1. Đường lây truyền

Người bệnh nhiễm virus Dengue → muỗi đốt hút máu → virus phát triển trong cơ thể muỗi → muỗi truyền virus sang người lành qua các lần đốt tiếp theo.

Bệnh không lây trực tiếp từ người sang người qua tiếp xúc thông thường.

2. Đặc điểm dịch tễ tại Việt Nam

Tại Việt Nam, sốt xuất huyết lưu hành quanh năm nhưng thường tăng mạnh vào mùa mưa do điều kiện thuận lợi cho muỗi sinh sản. Các khu vực đô thị đông dân cư, nơi có nhiều dụng cụ chứa nước đọng là môi trường nguy cơ cao.

Hiện nay, cả trẻ em và người lớn đều có thể mắc bệnh. Người từng mắc sốt xuất huyết vẫn có nguy cơ tái nhiễm với típ virus khác và có thể diễn tiến nặng hơn.

DẤU HIỆU NHẬN BIẾT BỆNH

1. Giai đoạn sốt (thường từ ngày 1–3 ngày)

1. Người bệnh thường có các biểu hiện:

• Sốt cao đột ngột 39–40°C
• Đau đầu
• Đau hốc mắt
• Đau cơ, đau khớp
• Mệt mỏi nhiều
• Chán ăn
• Buồn nôn
• Phát ban

2. Một số trường hợp có:

• Chảy máu chân răng
• Chấm xuất huyết dưới da
• Chảy máu cam nhẹ

2. Giai đoạn nguy hiểm (thường từ ngày 3–7)

Đây là giai đoạn rất quan trọng vì người bệnh có thể trở nặng nhanh chóng, đặc biệt khi bắt đầu giảm sốt.

1. Các biểu hiện cảnh báo gồm:

• Đau bụng nhiều hoặc đau tăng vùng gan
• Nôn nhiều
• Lừ đừ, mệt nhiều
• Tay chân lạnh
• Vật vã, kích thích
• Chảy máu bất thường
• Khó thở
• Tiểu ít

2. Người bệnh có thể xảy ra:

• Thoát huyết tương
• Sốc sốt xuất huyết
• Xuất huyết nặng
• Suy gan, suy thận
• Tổn thương đa cơ quan

3. Giai đoạn hồi phục

Sau giai đoạn nguy hiểm, người bệnh:

• Hết sốt
• Ăn uống khá hơn
• Tiểu nhiều hơn
• Huyết động ổn định dần

Tuy nhiên vẫn cần theo dõi theo hướng dẫn của bác sĩ để tránh quá tải dịch hoặc các biến chứng muộn.

NHỮNG AI CÓ NGUY CƠ DIỄN TIẾN NẶNG?

1. Một số đối tượng có nguy cơ cao gồm:

• Trẻ em
• Người cao tuổi
• Phụ nữ mang thai
• Người béo phì
• Người mắc bệnh nền:
  • Đái tháo đường
  • Tim mạch
  • Tăng huyết áp
  • Suy thận
  • Hen phế quản
• Người từng mắc sốt xuất huyết trước đó
• Người đến viện muộn

Những đối tượng này cần được theo dõi sát hơn ngay từ giai đoạn đầu của bệnh.

KHI NÀO NGƯỜI BỆNH CẦN NHẬP VIỆN?

1. Dấu hiệu cần đi viện ngay

1. Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay khi có một trong các dấu hiệu sau:

• Sốt cao liên tục khó hạ
• Đau bụng nhiều
• Nôn nhiều
• Lừ đừ hoặc kích thích
• Tay chân lạnh
• Chảy máu cam, chảy máu chân răng nhiều
• Đi ngoài phân đen
• Nôn ra máu
• Khó thở
• Tiểu ít
• Mệt tăng sau khi giảm sốt
• Không ăn uống được
• Co giật
• Có bệnh nền hoặc phụ nữ mang thai

2. Các dấu hiệu xét nghiệm cảnh báo

• Tiểu cầu giảm nhanh
• Hematocrit tăng cao
• Men gan tăng
• Rối loạn đông máu
• Có biểu hiện cô đặc máu

ĐIỀU TRỊ SỐT XUẤT HUYẾT NHƯ THẾ NÀO?

1. Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với virus Dengue nên điều trị chủ yếu là:

• Theo dõi sát diễn biến bệnh
• Phát hiện sớm dấu hiệu cảnh báo
• Bù dịch đúng cách
• Điều trị hỗ trợ
• Xử trí biến chứng kịp thời

2. Nguyên tắc điều trị

1. Hạ sốt đúng cách

Người bệnh nên:

• Dùng paracetamol theo hướng dẫn
• Lau mát
• Uống đủ nước

Không tự ý dùng:

• Ibuprofen
• Aspirin
• Corticoid

Vì có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết nặng.

2. Bù dịch hợp lý

Có thể uống:

• Nước oresol
• Nước lọc
• Nước trái cây
• Nước cháo loãng

Không tự truyền dịch tại nhà vì có thể gây:

• Phù phổi
• Suy hô hấp
• Quá tải tuần hoàn

3. Theo dõi sát giai đoạn nguy hiểm

Đặc biệt từ ngày thứ 3–7 của bệnh, ngay cả khi người bệnh đã giảm sốt.

NHỮNG SAI LẦM NGUY HIỂM NGƯỜI DÂN THƯỜNG GẶP

1. Chủ quan khi đã hết sốt

Nhiều trường hợp nghĩ rằng hết sốt là khỏi bệnh, trong khi đây có thể là thời điểm bắt đầu giai đoạn nguy hiểm.

2. Tự truyền dịch tại nhà

Truyền dịch không đúng chỉ định có thể gây biến chứng nặng, thậm chí nguy hiểm tính mạng.

3. Lạm dụng kháng sinh

Sốt xuất huyết là bệnh do virus nên kháng sinh không có tác dụng nếu không có bội nhiễm vi khuẩn.

4. Dùng thuốc giảm đau chống viêm không phù hợp

Các thuốc như ibuprofen hoặc aspirin có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết.

5. Không tái khám đúng hẹn

Người bệnh cần xét nghiệm và theo dõi định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ.

CÁCH PHÒNG BỆNH HIỆU QUẢ

1. Diệt lăng quăng/bọ gậy

• Đậy kín dụng cụ chứa nước
• Thay nước bình hoa thường xuyên
• Loại bỏ vật dụng đọng nước
• Thả cá vào bể chứa nước nếu phù hợp

2. Phòng muỗi đốt

• Ngủ màn kể cả ban ngày
• Mặc quần áo dài tay
• Dùng kem chống muỗi
• Dùng vợt điện, màn cửa

3. Phối hợp cộng đồng

Sốt xuất huyết là bệnh có liên quan mật thiết đến môi trường sống. Vì vậy cần sự phối hợp của:

• Gia đình
• Nhà trường
• Khu dân cư
• Cơ quan y tế

4. Tiêm vaccine Dengue

Hiện nay vaccine phòng sốt xuất huyết đã được triển khai tại một số quốc gia và khu vực. Việc chỉ định tiêm cần được tư vấn bởi cơ sở y tế phù hợp theo khuyến cáo hiện hành của Bộ Y tế.

LƯU Ý CỦA BÁC SĨ

• Không phải cứ tiểu cầu thấp là phải truyền tiểu cầu.
• Không tự ý truyền dịch tại nhà.
• Theo dõi sát từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh.
• Hết sốt chưa chắc đã khỏi bệnh.
• Khi có dấu hiệu cảnh báo cần đến bệnh viện ngay.

THÔNG ĐIỆP KHUYẾN CÁO TỪ BỆNH VIỆN

1. Chủ động diệt muỗi, diệt lăng quăng mỗi tuần.
2. Không chủ quan khi sốt cao liên tục.
3. Hết sốt có thể là giai đoạn nguy hiểm.
4. Không tự truyền dịch tại nhà.
5. Theo dõi sát dấu hiệu cảnh báo Dengue.
6. Đến bệnh viện ngay khi có biểu hiện bất thường.
7. Chung tay phòng chống sốt xuất huyết vì sức khỏe cộng đồng.

1. KẾT LUẬN

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể giảm biến chứng nếu được phát hiện sớm và theo dõi đúng cách. Người dân không nên chủ quan khi sốt cao, đặc biệt trong mùa dịch hoặc khu vực có nhiều ca mắc.

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo, tái khám đúng hẹn và chủ động phòng bệnh cho gia đình, cộng đồng có vai trò rất quan trọng trong kiểm soát sốt xuất huyết.

 THÔNG TIN LIÊN HỆ

Khoa Bệnh Nhiệt đới – Bệnh viện Đa khoa Hà Đông
Hotline: 0966.461.616 - 1900.866.689.
Website: benhviendakhoahadong.vn

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ Y tế Việt Nam – Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị sốt xuất huyết Dengue.
2. World Health Organization (WHO) – Dengue Guidelines.
3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Dengue Clinical Guidance.