Ung thư đại trực tràng trẻ hóa: Thách thức mới đối với sức khỏe cộng đồng

Ung thư đại trực tràng là 1 trong 4 nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới sau ung thư dạ dày, ung thư phổi và ung thư gan. Theo thống kê của Anh từ năm 2005, số ca mắc ung thư đại trực tràng ở độ tuổi 40-50 tăng 1,4%/năm. Từ năm 2008 - 2016, tỷ lệ mắc ung thư đại tràng ở độ tuổi 20-39 đã tăng 7,4% (tăng nhiều nhất là nhóm từ 20-29 tuổi), tỷ lệ ung thư trực tràng của cùng độ tuổi cũng tăng 1,8%/năm từ năm 1990. Theo Báo cáo của Hiệp hội ung thư Mỹ từ năm 1995 đến 2024, tỷ lệ chẩn đoán ung thư đại trực tràng ở nhóm đối tượng dưới 50 tuổi đã tăng lên 45%. Đây là diễn biến đáng báo động báo hiệu thực trạng ung thư đại trực tràng đang trẻ hóa nhanh chóng trở thành mối lo ngại lớn cho ngành y tế.

Vừa qua, Bệnh viên Đa khoa Hà Đông tiếp nhận 1 bệnh nhân nữ 32 tuổi đi khám với lý do đau âm ỉ vùng bụng kèm sụt 10kg trong 2 tháng. Kết quả nội soi phát hiện Khối sùi chiếm gần hết chu vi lòng đại tràng sigma. Kết quả giải phẫu bệnh: Carcinoma tuyến biệt hóa trung bình ở đại tràng sigma.

Khối sùi loét chiếm gần hết chu vi lòng đại tràng sigma

Nội soi dải tần ánh sáng hẹp (NBI): Mạng lưới mạch máu tăng sinh bất thường, giãn rộng, đứt đoạn, ngoằn ngoèo, không đều. Cấu trúc bề mặt ống tuyến bị biến đổi, giãn rộng

 Th.S Bác sĩ Bùi Thị Dương Thảo, Trưởng khoa Thăm dò chức năng, Bệnh viện Đa khoa Hà Đông chia sẻ: ‘’Ung thư đại trực tràng ở người trẻ thường có diễn biến ác tính cao hơn, phát hiện ở giai đoạn muộn hơn và tiên lượng thường xấu hơn so với nhóm người cao tuổi. Ở người lớn tuổi, ung thư đại trực tràng thường phát triển chậm, gắn với sự lão hóa tự nhiên của tế bào, sự tích lũy dần các tổn thương trong khi ở những người trẻ, nhiều trường hợp xâm lấn nhanh, thậm chí di căn ngay khi mới phát hiện, tiên lượng xấu hơn rất nhiều so với nhóm đối tượng ung thư đại trực tràng ở người cao tuổi’’.

1. Tại sao ung thư đại trực tràng ngày càng trẻ hóa

Các nghiên cứu chỉ ra rằng thói quen ăn uống, sinh hoạt, hoạt động thể chất được cho là có vai trò lớn gây bệnh, ngoài ra một phần nhỏ nguyên nhân đến từ yếu tố di truyền và tiền sử bệnh lý bản thân và gia đình.

Thói quen ăn uống: Thức ăn chế biến sẵn chứa nhiều chất bảo quản như nitrit, nitrat khi đi vào cơ thể có thể chuyển hoá thành nitrosamine - hợp chất gây ung thư. Tiêu thụ quá nhiều thịt đỏ và các thực phẩm nướng, hun khói sinh ra các hợp chất gây hại làm tăng cường nguy cơ viêm mạn tính kéo dài, mở đường cho các biến đổi tiền ung thư. Sử dụng rượu bia, thuốc lá nhiều làm tăng nguy cơ bị ung thư đại trực tràng. Sử dụng kháng sinh bừa bãi hoặc chế độ ăn quá nhiều đường tạo điều kiện cho vi khuẩn có hại tác động trực tiếp lên hệ tiêu hóa và làm biến đổi cấu trúc tế bào.\Thói quen ít vận động, ngồi quá lâu, béo phì: Mỡ thừa (đặc biệt mỡ bụng) thúc đẩy các phản ứng viêm mãn tính – tiền thân của các khối u.

Yếu tố di truyền: Biến đổi của một số gene nhất định, liên quan đến một số hội chứng di truyền như: bệnh đa polyp đại tràng gia đình (FAP), hội chứng ung thư đại tràng di truyền không polyp (HNPCC hoặc hội chứng Lynch).

Tiền sử bệnh lý: Bản thân có polyp tuyến nguy cơ cao, viêm loét đại tràng, Crohn... Gia đình có người mắc ung thư đại trực tràng, nguy cơ này tăng lên nếu người mắc dưới 50 tuổi, hoặc gia đình có nhiều người cùng bị bệnh

2. Dấu hiệu cảnh báo

Theo bác sĩ Thảo: ‘’Người trẻ thường có tâm lý chủ quan, dễ nhầm lẫn các triệu chứng ung thư với bệnh trĩ hoặc rối loạn tiêu hóa thông thường’’

- Đau bụng  kéo dài: Đau râm ran, âm ỉ kéo dài, chướng bụng.

- Rối loạn tiêu hóa: kéo dài nhiều tuần, tái đi tái lại, không rõ nguyên nhân  

 - Đi phân có máu, xuất hiện dịch nhầy

 - Cảm giác buồn đi ngoài thường xuyên, đi ngoài không hết phân.

- Tiêu chảy, táo bón xen kẽ hoặc kéo dài, đi ngoài nhiều lần trong ngày

- Hình dáng phân bất thường: Phân mỏng, dẹt, hình bút chì hoặc méo mó

- Sụt cân đột ngột khoảng trên 2 - 4kg/tháng mặc dù không thay đổi chế độ ăn uống, không tập luyện nghiêm ngặt.

 - Cơ thể suy nhược: mệt mỏi, mất sức, dễ hoa mắt, chóng mặt và giảm tập trung mà không rõ nguyên do vì sao.

3. Giải pháp

Theo kinh nghiệm của Bác sĩ Thảo - Trưởng Khoa Thăm dò chức năng với 21 năm công tác trong ngành Nội soi tiêu hóa nhận thấy: ‘’Nhiều bệnh nhân trẻ tuổi trước khi đến Nội soi tiêu hóa đã có từ 2 đến 4 dấu hiệu bất thường cảnh báo ung thư, tuy nhiên họ thường chủ quan bỏ qua và tại thời điểm được nội soi, một số bệnh nhân đã tiến triển đến giai đoạn III-IV. Chính vì vậy tầm soát Ung thư đại trực tràng đóng vai trò quan trọng giúp bạn phòng tránh và phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, Nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm thì tỷ lệ được chữa khỏi lên tới 90%’’.

-  Nội soi đại trực tràng toàn bộ: Đây là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán ung thư đại trực tràng. Qua nội soi bác sĩ phát hiện và cắt bỏ các khối u lành tính (u nhú thực quản, polyp đại trực tràng…) trước khi chúng có cơ hội phát triển thành ung thư. Nếu bác sĩ nghi ngờ có dấu hiệu ung thư đại trực tràng, người bệnh sẽ được nội soi lấy mẫu sinh thiết kiểm tra.

- Chụp cắt lớp vi tính ổ bụng giúp phát hiện khối u hoặc polyp

- Xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân (FIT): đơn giản, không xâm lấn để sàng lọc bước đầu.

Xét nghiệm chỉ dấu khối u: Chất chỉ điểm u như CEA, CA 19-9 được sử dụng trong theo dõi tái phát và đáp ứng trong điều trị.

- Xét nghiệm đánh giá methyl hóa DNA trong phân, Xét nghiệm methyl hóa gene SEPTIN9: đơn giản, ít xâm lấn tuy nhiên độ nhạy và độ đặc hiệu thấp hơn nội soi

- Xây dựng lối sống lành mạnh: Tăng cường vận động và ưu tiên thực phẩm tươi sống, hạn chế rượu bia, thuốc lá