Xét nghiệm vi sinh – Tiêu chuẩn xác định trong chẩn đoán, điều trị bệnh lao và lao tái phát

Bệnh lao hiện nay vẫn là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có khả năng lây lan qua đường hô hấp và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis (MTB) , thường tấn công phổi (80-85%) nhưng cũng có thể gây lao ngoài phổi như lao màng não, lao hạch, lao xương khớp, lao màng phổi….

Biểu hiện đặc trưng của bệnh lao là mệt mỏi, ho, ho ra máu, ho kéo dài trên 2 tuần, sốt về chiều, hay vã mồ hôi, đau ngực, có thể gầy sút, kém ăn… nghe phổi có thể có ran ẩm, ran nổ…Trong đó, xét nghiệm vi sinh đóng vai trò vô cùng quan trọng²

1. Vì sao cần xét nghiệm vi sinh khi nghi ngờ mắc lao?

• Khẳng định chính xác bị nhiễm lao: Các triệu chứng như ho kéo dài, sốt nhẹ, gầy sút, ho ra máu…có thể giống với nhiều bệnh hô hấp khác. Xét nghiệm Vi sinh giúp phát hiện vi khuẩn lao trong đờm  hoặc các bệnh phẩm khác, từ đó khẳng định người bệnh có thực sự nhiễm lao hay không.
• Phát hiện sớm – cách ly kịp thời: Trung bình 1 người nhiễm lao có thể lây nhiễm cho 15 người khác.

Kết quả xét nghiệm giúp bác sĩ chẩn đoán nhanh và chính xác, từ đó cách ly bệnh nhân kịp thời, tránh lây lan trong cộng đồng.

• Theo dõi diễn tiến bệnh và biến chứng: Trong một số trường hợp, virus sởi có thể gây biến chứng nhiễm trùng thứ phát như viêm phổi, viêm tai giữa… Xét nghiệm giúp phát hiện các vi khuẩn hoặc virus kèm theo, để điều trị phù hợp.

2. Các loại xét nghiệm vi sinh trong chẩn đoán bệnh lao và lao tái phát.

• Xét nghiệm nhuộm soi tìm trực khuẩn kháng cồn kháng acid. Đây là phương pháp truyền thống và phổ biến nhất, sử dụng kỹ thuật nhuộm Ziehl-Neelsen hoặc nhuộm huỳnh quang (Auramine). Xét nghiệm này có ưu điểm chi phí thấp, thực hiện nhanh và có kết quả luôn trong ngày, có thể thực hiện ở nhưng cơ sở y tế tuyến cơ sở. Nhược điểm là độ nhạy thấp và đôi khi không phân biệt được các trực khuẩn kháng cồn kháng acid khác không phải lao

Kỹ thuật viên đang thực hiện xét nghiệm soi tìm trực khuẩn kháng cồn kháng acid (AFB nhuộm Ziehl - Neelsen)

• Nuôi cấy lao có tác dụng định danh chính xác vi khuẩn lao và làm kháng sinh đồ cho bệnh nhân. Là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán lao và lao kháng thuốc. Tuy nhiên xét nghiệm này thường kém nhạy khi lấy mẫu phải rất lưu ý để vi khuẩn sống và thời gian thực hiện xét nghiệm kéo dài. Nếu môi trường lỏng từ 1-3 tuần, môi trường đặc có thể lên tới 8 tuần mới có kết quả. Các phòng xét nghiệm nuôi cấy lao phải đạt chuẩn an toàn sinh học mà không phải nơi nào cũng có điều kiện thực hiện.
• Xét nghiệm sinh học phân tử xét nghiệm mới đột phá trong bước tiến chẩn đoán và điều trị bệnh lao³:  Phát hiện trực tiếp vật liệu di truyền DNA  của vi khuẩn lao từ mẫu bệnh phẩm  của bệnh nhân (đờm, dịch màng phổi, dịch não tủy, dịch ổ khớp, dịch màng bụng…. )Phương pháp này cho kết quả nhanh và chính xác cao.

Độ nhạy và độ đặc hiệu của xét nghiệm : 100% , đồng thời phát hiện xem có kháng Rifampicin không ( đây là một loại thuốc hàng 1 quan trọng nhất)

Nhược điểm chi phí cao và không phân biệt được vi khuẩn sống/chết ( nếu bệnh nhân vừa khỏi vẫn còn xác vi khuẩn có thể dương tính giả)

• • • Mycobacterium Tuberculosic định danh và siêu kháng Xpert

Phát hiện DNA vi khuẩn lao ngoài ra còn xét nghiệm các kháng thuốc hàng 2 LPA

Kỹ thuật viên thực hiện xét nghiệm Mycobacterium Tuberculosic định danh và kháng RMP Xpert

3. Vai trò trong điều trị và phát hiện lao tái phát

• Hỗ trợ bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị hợp lý: Xác định bệnh nhân đang ở giai đoạn nào, có biến chứng hay không, có nhiễm trùng kèm theo không.
• Phát hiện ổ dịch – triển khai phòng dịch hiệu quả: Xét nghiệm vi sinh giúp phát hiện sớm các ca mắc, từ đó người bệnh có thể cách ly và chủ động phòng ngừa điều trị.
• Giám sát và nghiên cứu sự biến đổi kháng thuốc của Vi khuẩn: Theo dõi quá trình điều trị giúp cập nhật phòng ngừa kháng Rifamicin và lao kháng thuốc hàng 2, lao đa kháng, siêu kháng theo chiến lược phòng chống lao quốc gia.

Xét nghiệm vi sinh là “chìa khóa vàng” trong chẩn đoán và kiểm soát bệnh lao. Việc tăng cường tiếp cận các kỹ thuật xét nghiệm hiện đại, nâng cao chất lượng phòng xét nghiệm và nhận thức của người dân sẽ góp phần quan trọng vào mục tiêu đẩy lùi bệnh lao . Tại Khoa Vi sinh – Bệnh viện đa khoa Hà Đông đang thực hiện thường quy các xét nghiệm phát hiện lao và lao kháng thuốc như :

• AFB nhuộm Ziehl – Neelsen phát hiện trực khuẩn kháng cồn kháng acid có thể là Mycosbacterium Tuberculosic và Non Tuberculosic
•  Xét nghiệm sinh học phân tử  Mycobacterium Tuberculosic định danh và kháng  RIP Xpert, các xét nghiệm phát hiện lao kháng thuốc hàng 2
•  Ngoài ra khoa còn kết hợp chuyển mẫu nuôi cấy và làm kháng sinh đồ tại Bệnh viện Phổi Trung Ương.

Bệnh lao hoàn toàn có thể hoàn toàn có thể phòng ngừa và điều trị khỏi nếu được phát hiện sớm và tuân thủ điều trị đúng. Mỗi người dân cần nâng cao nhận thức và hiểu được các phương pháp chẩn đoán và phòng ngừa bệnh lao. Việc chung tay phòng chống lao không chỉ bảo vệ sức khỏe của bản thân mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe của gia đình và xã hội. “Đừng để lao chờ đợi – Hãy xét nghiệm ngay hôm nay”.

Khoa Vi sinh – Bệnh viện Đa khoa Hà Đông  Khoa Vi sinh Tầng 2 tòa nhà F - Trung tâm Kỹ thuật cao

📍 Địa chỉ: Số 2 Bế Văn Đàn, Hà Đông, Hà Nội
📞 Điện thoại: 02433.822.049